Mielnik: może nie aglomeracja, ale miasteczko – owszem! Rada Gminy Mielnik wystąpiła z wnioskiem o nadanie statusu miasta dla miejscowości Mielnik.

W przypadku Mielnika nie chodzi o uzyskanie praw miejskich, ale de facto ich odzyskanie, bowiem Mielnik posiadał je w latach 1440-1892 i 1919-1934, a wiec przez ponad 450 lat.

Podjęta jednogłośnie podczas ostatniej sesji Rady Gminy Mielnik w dniu 20 marca 2026 r. uchwała w sprawie wyrażenia opinii oraz wystąpienia z wnioskiem o nadanie miejscowości Mielnik statusu miasta zakończyła formalnie proces kilkumiesięcznych starań i koniecznych działań po stronie samorządu gminy, związanych z wnioskiem o nadanie praw miejskich Mielnikowi.

Zapoczątkowało go wspólne wystąpienie Wójta Gminy Mielnik i Komisji Rozwoju Gospodarczego Rady Gminy Mielnik z inicjatywą uchwałodawczą w sprawie rozpoczęcia prac związanych z odzyskaniem praw miejskich przez Mielnik, złożone w dniu 25 sierpnia 2025 r.

O „prawach miejskich”, takich jak prawo targu, można było mówić w przeszłości, współczesnym tego odpowiednikiem może być pojęcie „status miasta”. Przywilej targowy uprawniał miasto do organizowania regularnych targów (zazwyczaj 1-2 razy w tygodniu) oraz rzadszych jarmarków. Dawał miastu monopol na handel w określonym obszarze, co odróżniało je od wsi. Współcześnie zmiana statusu gminy na miejską wydaje się, że ma głównie walor prestiżowy. 

Należy także przyznać, że gdy mowa dziś o Mielniku, wiele osób spoza samej miejscowości czy gminy raczej wskaże, że to niewielkie miasteczko, a nie wieś położona na południu Województwa Podlaskiego.

Formalnie, status miasta można otrzymać na mocy rozporządzenia Rady Ministrów. Uzyskanie takiego statusu może nastąpić m.in. na podstawie wniosku rady gminy uzupełnionego o uzasadnienie, opis konsultacji społecznych, mapy oraz opinię wojewody. Złożenie wniosku poprzedziło także zawiadomienie, poprzez obowiązek uzyskania stosownych dokumentów formalnych (np. zaświadczeń i opinii), Starosty Siemiatyckiego oraz Głównego Geodety Kraju. Wyznaczono granice przyszłego miasta. Ważnym składowym wniosku jest także rys historyczny miejscowości, informacje dotyczące zabytków i stanu technicznego zabudowy, a także informacje dotyczące struktury zatrudnienia w gminie. Uwzględniono pozytywny wynik konsultacji społecznych.

Aby zmiana statusu mogła nastąpić od początku kolejnego roku wniosek musi zostać złożony do 31 marca. Wniosek za pośrednictwem Wojewody Podlaskiego jest kierowany do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, gdzie trafia do Wydziału Struktur i Ustroju Samorządu Terytorialnego. Rada Ministrów rozpatruje wnioski w ciągu roku od dnia złożenia wniosku, jednak musi to nastąpić do końca lipca roku poprzedzającego rok budżetowy, w którym ma nastąpić zmiana.

Zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym nadanie miejscowości statusu miasta dokonywane jest w sposób uwzględniający infrastrukturę społeczną i techniczną oraz układ urbanistyczny i charakter zabudowy, a wiec za utworzeniem miasta przemawiają przesłanki wskazujące, że miasto jest tworzone na terenie zurbanizowanym, o przewadze ludności nierolniczej (utrzymującej się w przewadze z działalności pozarolniczej), posiadającym odpowiedni potencjał gospodarczy, infrastrukturę o potencjale miastotwórczym, m.in. w zakresie wyodrębnionego centrum, urządzeń i sieci komunalnych czy komunikacyjnych, jak również spełniającego funkcję lokalnego ośrodka oświaty, kultury, sportu, rekreacji i handlu. Z racji wyjątkowego położenia i walorów przyrodniczych, jak również związanych z ukształtowaniem terenu, Mielnik może dodatkowo pochwalić się funkcją turystyczną.

Za przyznaniem miejscowości Mielnik statusu miasta przemawiają następujące uwarunkowania: 

1. bogata historia miejscowości Mielnik i jej ponad 450-letnich tradycji miejskich: Mielnik posiadał prawa miejskie w latach 1440-1892 i 1919-1934; 
2. względy historyczne i kulturowe, poczucie tożsamości mieszkańców i ich przywiązanie do historycznie ukształtowanej Ziemi Mielnickiej oraz więzi społeczne i gospodarcze stanowią potencjał do wykonywania zadań publicznych przez miejskie organy gminy i rozwoju funkcji miastotwórczych Mielnika;
3. w październiku 2026 r. będzie obchodzony jubileusz – 525-lecia od zawarcia unii mielnickiej; unia mielnicka, zwana także unią piotrkowsko-mielnicką, była unią polsko-litewską zawartą w Piotrkowie 3 października 1501 r. i zatwierdzoną przez Aleksandra Jagiellończyka 23 października 1501 r. w Mielniku;
4. odpowiedni układ urbanistyczny i przestrzenny – Mielnik posiada zwartą zabudowę typu miejskiego i rozwiniętą sieć infrastruktury miejskiej: wodociągi i kanalizację, ulice i chodniki, oświetlenie, nowoczesną oczyszczalnię ścieków; 
5. układ urbanistyczny Mielnika jest dobrze wykształcony i czytelny, a jego struktura przestrzenna w dużej mierze zachowała cechy średniowiecznego miasta lokacyjnego, na terenie miejscowości Mielnik znajdują się zabytkowe obiekty budowlane oraz układ przestrzenny wpisany do rejestru zabytków, który swoimi granicami obejmują znaczną część wsi Mielnik;
6. infrastruktura miejska – park, miejsca do spotkań, rekreacji i sportu, miejsca zabaw dla dzieci, miejsca spacerowe, punkty widokowe stanowiące przestrzeń atrakcyjną turystycznie i chętnie również odwiedzaną przez turystów; posiada odpowiednią infrastrukturę techniczno-komunalną (m.in. sieć wodociągowo-kanalizacyjna, sieć telekomunikacyjna i światłowodowa, oczyszczalnia ścieków);
7. funkcjonujące instytucje o charakterze lokalnym i ponadlokalnym: Mielnik pełni funkcję ważnego ośrodka administracyjno-gospodarczego. Funkcjonują tu instytucje o charakterze miastotwórczym, jak Urząd Gminy Mielnik, Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Mielniku, Gminna Biblioteka Publiczna w Mielniku, Ośrodek Dziejów Ziemi Mielnickiej – Muzeum  w Mielniku, dobrze rozwinięta sfera usług publicznych: Żłobek Gminny w Mielniku, przedszkole, Zespół Szkół im. Unii Mielnickiej w Mielniku, Centrum Usług Społecznych w Mielniku, dobry układ dróg powiatowych i wojewódzkich, Ochotnicza Straż Pożarna wpisana do KSRG, Orlik, Bank Spółdzielczy w Hajnówce Oddział w Mielniku, Gminny Ośrodek Zdrowia w Mielniku, Posterunek Policji, punkt apteczny, punkt informacji turystycznej, Placówka Straży Granicznej, Filia Urzędu Pocztowego, Dzienny Dom Senior+ w Mielniku, Dom Pomocy Społecznej, stadion, zabytki, punkty gastronomiczne, dwa obiekty sakralne: kościół i cerkiew, miejsce wyznaczone pod targowisko (głównie w weekendy), prowadzona jest działalność usługowa, przebiegają ścieżki piesze i rowerowe, odbywają się cykliczne imprezy kulturalne, funkcjonuje stacja paliw zaopatrująca jednostki samorządowe oraz sklep Polskiej Sieci Arhelan;
8. zgodnie z zapisami Strategii Rozwoju Gminy Mielnik na lata 2025-2035 przyjętej Uchwałą Nr X/93/25 Rady Gminy Mielnik z dnia 26 września 2025 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwoju Gminy Mielnik na lata 2025-2035, miejscowość Mielnik została ujęta w pierwszym priorytecie rozwojowym gminy, który zawiera wskazanie do dążenia do uzyskania statusu uzdrowiska dla tej miejscowości; rozwój funkcji miejskich pozostaje w synergii ze wskazanym dążeniem; 
9. przez Mielnik przebiega droga powiatowa oraz kursuje prom (sezonowo) łączący Województwo Podlaskie z Województwem Mazowieckim (Mielnik-Zabuże);
10. mocną stroną Mielnika, ukazującą ponadlokalny charakter miejscowości, jest dobrze rozwinięta infrastruktura przyrodnicza (atrakcyjne, urządzone tereny zielone i trasy spacerowe), infrastruktura historyczna (np. Ośrodek Dziejów Ziemi Mielnickiej – Muzeum w Mielniku, Góra Zamkowa, ruiny Karczmy Królewskiej) oraz rekreacyjna (taras widokowy na Górze Rowskiej, taras widokowy na kopalnię kredy, plaża i zbiornik wodny Rubinek, ścieżki edukacyjno-poznawcze „Głogi”, wąwóz storczykowy).

Zgodnie z przepisami wójt po uzyskaniu przez miejscowość statusu miasta automatycznie staje się burmistrzem, a rada gminy – radą miejską.

Odzyskanie statusu miasta może zdynamizować rozwój Mielnika oraz tej części Województwa Podlaskiego. Nadanie miejscowości Mielnik statusu miasta będzie wyrazem uznania dla dotychczasowych osiągnięć w zakresie tworzenia infrastruktury o charakterze gospodarczym, jak i społecznym. Stanowić będzie również ważny argument w zakresie realizacji zamierzeń inwestycyjnych i rozwojowych. Pozytywnie wpłynie na rozwój turystyki i gospodarki, pozwoli lepiej wykorzystać zasoby przyrodnicze i historyczne. Uzyskanie statusu miasta otworzy nowe możliwości w pozyskiwaniu środków finansowych np. na rewitalizację i rozwój małych miast.

Z początkiem 2026 r. prawa miejskie uzyskały lokalne społeczności: Janowa Podlaskiego, Branic, Janowa, Stanisławowa, Małkini Górnej oraz Staroźreb.

Wartością dodaną procesu jest fakt, że powstało opracowanie, będące pigułką i źródłem wiedzy na temat Mielnika. Zachęcam do zapoznania się z charakterystyką Mielnika zawartą w złożonym wniosku: https://bip-ugmielnik.podlaskie.eu/rada_gminy/uchwaly_rg/uchwaly_2020/uchwala-nr-xiv12226-rady-gminy-mielnik-z-dnia-2026-03-20.html

Dziękuję społeczności Gminy Mielnik – mieszkańcom, radnym, sołtysom, pracownikom Urzędu Gminy Mielnik i wszystkich jednostek podległych gminie za zaangażowanie w proces wnioskowania o nadanie statusu miasta miejscowości Mielnik, w tym bardzo dobrą współpracę przy zbieraniu materiałów, danych i dokumentów niezbędnych do złożenia wniosku. 

Sekretarz Gminy
Magdalena CHIRKO

Poniżej przypominamy najczęstsze wątpliwości mieszkańców związane ze zmianą statusu miejscowości na miejski, które były ujęte w rozpowszechnianej w trakcie konsultacji broszurze i materiałach informacyjnych: https://mielnik.eu/aktualnosci/rozpoczecie-konsultacji-spolecznych-w-sprawie-nadania-miejscowosci-mielnik-statusu-miasta.html

Najczęściej zadawane pytania i wątpliwości:

• Czy wzrosną podatki od nieruchomości?
  Nie. Wysokość podatków ustala samorząd bez względu na status miejscowości. 
• Czy wzrośnie podatek rolny?
  Nie. Opodatkowaniu podlegają grunty mające w ewidencji gruntów status użytku rolnego niezależnie od tego, czy są położone na terenie miasta czy wsi. 
• Czy wzrosną opłaty za wodę, śmieci, przedszkole, czy inne opłaty lokalne?
  Wysokość opłat ustala Rada Gminy niezależnie od statusu miejscowości.
• Czy nauczycie stracą dodatek wiejski?
  Nie. Nauczyciele nie stracą dodatków – dodatek wiejski należy się nauczycielowi zatrudnionemu na terenie wiejskim oraz mieście liczącym do 5 tys. mieszkańców. 
  Co z subwencją oświatową?
• Nie zmienią się zasady udzielania subwencji oświatowej, gdyż w obecnie obowiązującym stanie prawnym wysokość subwencji oświatowej określona jest na jednakowym poziomie na terenach wiejskich i miastach do 5 tys. mieszkańców. 
• Co ze stypendiami szkolnymi dla uczniów?
  Przepisy nie uzależniają przyznania stypendium od tego czy uczeń mieszka na terenie miasta czy wsi. 
• Czy nastąpi likwidacja dopłat rolniczych?
  Nie. Rolnik otrzymuje dopłaty niezależnie od tego czy jego gospodarstwo znajduje się na terenie miasta czy wsi.
• Jaki będzie dostęp samorządu do funduszy z UE?
  W przypadku uzyskania statusu miasta zwiększy się możliwość ubiegania o środki  zewnętrzne, przeznaczone zarówno dla miejscowości o statusie wsi jak i miasta. Mielnik, jako miasto, zachowa w tym przypadku również wszystkie prawa gminy wiejskiej, zwiększając wachlarz swoich możliwości w tym zakresie. Będziemy gminą wiejsko-miejską. 
• Czy będzie potrzebna wymiana dowodów osobistych?
  Nie. Zmiana nazwy organu wydającego dowód nie powoduje konieczności wymiany dotychczasowych dokumentów. 
• Czy będą potrzebne nowe wybory?
  Nie. W związku z uzyskaniem statusu miasta nie przeprowadza się przedterminowych wyborów organu gminy. Nie zmienia się także liczba radnych.
• Jakie będą koszty w związku z nadaniem statusu miasta?
  Pojawią się koszty związane ze zmianą szyldów i pieczątek w Urzędzie Gminy, koszty podziałów organizacyjnych i inne koszty administracyjne.